AI

Podstawy

Czym nie jest to szkolenie?

Prezentacja nie zawiera porad prawnych ani porad inwestycyjnych – jest tylko zbiorem wskazówek dotyczących korzystania z ogólnodostępnych narzędzi.

Wszystkie logotypy użyte w prezentacji służą wyłącznie celom edukacyjnym.

Informacje uzyskane w trakcie prezentacji nie mogą być wykorzystywane do popełniania przestępstw ani naruszania prawa.

Możliwy konflikt interesów

W prezentacji są linki do narzędzi i usług zarówno płatnych, jak i darmowych. Ani ja, prowadzący to szkolenie, ani nikt z mojej rodziny nie czerpie korzyści z korzystania przez Państwa z tych narzędzi.

Kliknięcie w linki NIE spowoduje, że coś zarobię. Jednakże strony docelowe mogą rozpoznawać, skąd to kliknięcie nastąpiło.

Agenda

  • Podstawy AI i LLM
  • Dostępne usługi i narzędzia
  • Jak efektywnie korzystać z AI
  • Szanse i korzyści dla dzieci
  • Zagrożenia i wyzwania
  • Wskazówki praktyczne dla rodziców
  • Demonstracja narzędzi

Słowniczek

Najważniejsze pojęcia

Słowniczek

Czym jest Sztuczna Inteligencja?

Od razu na głęboką wodę.

AI - sztuczna inteligencja

Program komputerowy zdolny do wykonywania zadań wymagających rozumowania i logicznego myślenia. Wykorzystuje jeden lub wiele modeli do przetwarzania informacji.

LLM

Large Language Model

Duży model językowy

System AI trenowany na ogromnych zbiorach danych tekstowych. Specjalizuje się w rozumieniu, przetwarzaniu i generowaniu języka naturalnego. Stanowi obecnie najczęściej spotykaną formę sztucznej inteligencji.

LLM

Duże Modele Językowe

  • Specjalny typ AI skoncentrowany na języku (ale też grafice, wideo, dźwięku)
  • Przewiduje następne słowa na podstawie wcześniejszych
  • Jest [aktualnie] nieprzewidywalny (nie umiemy powiedzieć, co dokładnie model odpowie na pytanie, nie umiemy też powiedzieć, dlaczego tak odpowiedział)
  • Jest [aktualnie] losowy [to samo "pytanie" może dać różne odpowiedzi]

Wybrane Modele LLM

Model (rodzina / grupa) Firma / Organizacja Kraj pochodzenia Status (Open Source?)
GPT OpenAI USA 🇺🇸 Nie (Zamknięty)
Gemini Alphabet (Google) USA 🇺🇸 Nie (Zamknięty)
Llama Meta (Messenger, Facebook) USA 🇺🇸 Tak (Otwarty)
Claude Anthropic USA 🇺🇸 Nie (Zamknięty)
Grok xAI USA 🇺🇸 Nie (Zamknięty)
DeepSeek DeepSeek AI Chiny 🇨🇳 Tak (Otwarty)
Qwen Alibaba Group Chiny 🇨🇳 Tak (Otwarty)
Mixtral Mistral AI Francja 🇫🇷 Tak (Otwarty)
Command R+ Cohere Kanada 🇨🇦 Nie (Zamknięty)
DBRX Databricks USA 🇺🇸 Tak (Otwarty)

Na czym uczone są modele?

Z grubsza na wszystkim.

Czy wszystkie źródła danych były legalne?

Czy twórcy modeli zapłacili za użycie danych do uczenia?

Jak to działa?

Uczenie na podstawie miliardów stron tekstu

↓

Rozpoznawanie wzorców i struktur

↓

Generowanie sensownych odpowiedzi

Model czy usługa?

Bardzo ważne rozróżnienie - część usług bazuje na modelach, które są dostarczane "z zewnątrz"

Mogą być wyspecjalizowane serwisy (np. do streszczania lektur), które mają "pod spodem" jeden z modeli wzbogacony. Kiedy zadajemy jakieś pytanie - przesyłają je oraz rozbudowany zestaw szczegółowych poleceń do prawdziwego modelu.

Usługi i serwisy

Popularne Usługi LLM

Usługa Link Typ Dostępu Główne Cechy
Perplexity AI https://perplexity.ai/ Freemium / Płatny Wyszukiwarka AI z cytowaniem źródeł
Gemini https://gemini.google.com/ Freemium / Płatny Integracja z ekosystemem Google - tekst, obrazy, rozumowanie, nauka
ChatGPT https://chatgpt.com/ Freemium / Płatny Jeden z najbardziej zaawansowanych - tekst, obrazy, rozumowanie, nauka
CoPilot https://copilot.microsoft.com/ Freemium / Płatny Integracja z ekosystemem Microsoft - tekst, obrazy, rozumowanie, nauka
Grok https://grok.com/ Freemium / Płatny Model od firmy X, zintegrowany z platformą X
DeepSeek https://www.deepseek.com/en Freemium / Płatny Silny chiński model, za chińskim firewallem
Claude https://claude.ai/ Płatny Bardzo wydajny do programowania
LLama Messenger, Facebook Freemium Zintegrowany z ekosystemem Meta
CoPilot 365 Office 365 i inne usługi Microsoftu Freemium / Płatny? W obrębie pakietu Office 365

Ceny

Większość usług ma model "Freemium" tj. można w ograniczonym zakresie korzystać za darmo.

Część usług jest dostępna dopiero po opłaceniu abonamentu lub doładowaniu konta (np. generowanie obrazów, filmów).

Token

Najmniejsza jednostka tekstowa przetwarzana przez duże modele językowe. Token reprezentuje zazwyczaj słowo lub jego fragment, będąc podstawowym elementem, na którym operuje model.

Ceny

Większość rozliczana jest za "tokeny" - w dużym uproszczeniu "ilość tekstu w zapytaniu + analizie + odpowiedzi".

Na pytanie "ile to zje tokenów" odpowiedź najczęściej brzmi "nie wiem".

Prywatność usług darmowych

Nie istnieje.

Przekazując cokolwiek do modeli - dajemy właścicielom modeli gigantyczne uprawnienia przetwarzania, modyfikowania, analizowania danych.

Pod żadnym pozorem nie przekazujemy do DARMOWYCH modeli danych osobowych!!!

Prywatność usług płatnych

To skomplikowane.

Prawie żadna usługa, którą może kupić osoba prywatna NIE gwarantuje, że dane nie będą wykorzystywane do uczenia modeli.

Osoby prywatne nie są administratorami danych osobowych więc nie można podpisać też umowy powierzenia danych osobowych.

Pod żadnym pozorem nie przekazujemy do PŁATNYCH modeli (cudzych) danych osobowych!!!

Prywatność usług firmowych

Jeśli firma dała dostęp do usługi, specjalną licencję, a dział bezpieczeństwa powiedział "Bierzcie i korzystajcie", to JEST OK

W każdym innym przypadku - ABSOLUTNIE NIE!

Przekazanie danych osobowych firmie, z którą nie ma się umowy powierzenia danych osobowych jest WYCIEKIEM DANYCH OSOBOWYCH.

To nie jest porada prawna, skontaktuj się z odpowiednimi osobami w firmie lub prawnikami aby rozwiać wątpliwości.

Jak z tego korzystać

Gemini

ChatGPT

Peplexity

Prompt

Zapytanie / polecenie

Tekstowa lub głosowa instrukcja lub pytanie skierowane do systemu AI. Precyzja i sposób sformułowania polecenia bezpośrednio wpływają na jakość otrzymanej odpowiedzi.

Prompt

Odpowiednik zapytania w przeglądarce.

Tylko że może (a nawet w większości przypadków powinien) być dużo bardziej skomplikowany, szczegółowy

Techniki promptowania

Czyli jak tworzyć skuteczne pytania

Zero-shot prompt

Prompt bez podpowiedzi

Co jest stolicą Francji?

One-shot prompt

Prompt z podaniem jednego przykładu odpowiedzi. Wymusza format i sposób odpowiedzi

Przykład: Stolicą Francji jest Paryż, miasto ok 2mln ludności, położone nad sekwaną.
A teraz odpowiedz: co jest stolicą Namibii.

Few-shot prompt

Prompt z podaniem kilku przykładów odpowiedzi. Podpowiada wzorzec odpowiedzi.

Przykład: "Lubię moje kapcie" > Pozytywne
Przykład: "Film jest nudny" > Negatywny
Przykład: "Ten produkt jest przeciętny" > Neutralny
Jak zakwalifikujesz "Wykład o AI to trudny temat"

Chain-of-Thought

Prompt mówiący o rozwiązaniu "krok po kroku"

Rozwiąż krok po kroku na poziomie podstawówki:
Pociąg A ruszył o 13:30 ze stacji AAA w kierunku stacji BBB. Jedzie ze stałą prędkością i dojedzie tam za 3h.
Pociąg B ruszył o 14:00 ze stacji BBB w kierunku stacji AAA. Jedzie ze stałą prędkością i dojedzie tam za 2h.
Kiedy pociągi się miną?

Role Prompting

"Teatrzyk kukiełkowy" mówimy kim ma być nasze AI

Jesteś super doświadczonym animatorem zabaw dla dzieci w wieku 8-10.
Zaproponuj zabawę na świeżym powietrzu na maksymalnie 20 min.

Instruction-based Prompting

Bardzo dokładnie omawiamy co AI ma zrobić

Porównaj diodę LED z tradycyjną żarówką żarową (wolframową).
W 3 krótkich punktach wyjaśnij, dlaczego technologia LED jest uznawana za znacznie trwalszą,
Zrób tabelkę z porównaniem parametrów diody i żarówki wolframowej.

Self-Consistency Prompting

Każemy rozwiązać na 3 sposoby po czym prosimy o wybranie najlepszego

Rozwiąż na 3 sposoby zadanie a następnie wybierz najlepszą i najprostszą odpowiedź.
Pociąg A ruszył o 13:30 ze stacji AAA w kierunku stacji BBB. Jedzie ze stałą prędkością i dojedzie tam za 3h.
Pociąg B ruszył o 14:00 ze stacji BBB w kierunku stacji AAA. Jedzie ze stałą prędkością i dojedzie tam za 2h.
Kiedy pociągi się miną?

Prompt Chaining

Zadajemy pytania a następnie kolejnym dokładamy kolejne elementy

Podaj 3 możliwości rozwoju intelektualnego dla dzieci w czasie wycieczki szkolnej

Do każdej z możliwości podaj 2 przykłady technik uczenia, które mogą być stosowane

Meta-prompting

Prosimy AI żeby przygotowała nam ulepszonego prompta

Napisz mi super szczegółowego promta do przygotowania zabawy dla dzieci w wieku 8-10 lat. Zrób w nim miejsca do uzupełnienia.

Prompt systemowy

Specjalna instrukcja przekazywana modelowi LLM doklejana do pytań i poleceń użytkownika. Ten prompt jest uznawany za najważniejszy.

Czyli wszystko to, co dostawca usługi DODAJE do naszego prompta

Co właściwie w nim jest?

Nie wiemy.

A to ten prompt decyduje o tym, co model nam odpowie.

W tym prompcie jest również zestaw zabezpieczeń, który ma nas chronić. (np. przed ekstremalnymi treściami)

Jest do ominięcia (techniki "jailbreaking")

Jak bardzo prompt wpływa na odpowiedzi

Może uniemożliwić uzyskanie odpowiedzi na pytania

Może całkowicie zmienić formę odpowiedzi

Może dopuścić mniej lub bardziej ekstremalne treści

Może poluzować lub wzmocnić ograniczenia modelu

Kontekst w AI

Jak historia rozmowy wpływa na odpowiedzi

Kontekst LLM

Wszystko, co model używa do generowania odpowiedzi. Kontekst obejmuje wszystkie poprzednie wiadomości użytkownika i odpowiedzi modelu (w obrębie danej rozmowy), prompt systemowy oraz wszelkie dołączone materiały takie jak np. pliki PDF, dokumenty tekstowe, linki do stron.

Czym jest kontekst?

  • Całkowita historia konwersacji
  • Wszystkie poprzednie pytania i odpowiedzi
  • Dodatkowe materiały dołączone do rozmowy
  • Prompt systemowy (niewidoczny dla użytkownika)
  • Okno pamięci modelu AI

Kontekst jest ograniczony - model ma maksymalną liczbę tokenów, które może przetworzyć

Jak kontekst wpływa na odpowiedzi?

  • Spójność: AI pamięta poprzednie decyzje
  • Precyzja: Dodatkowe wyjaśnienia z wcześniejszych pytań poprawiają odpowiedzi
  • Kierunek rozmowy: AI dostosowuje ton i styl do poprzednich interakcji
  • Zrozumienie domyślne: Konkretne odniesienia zamiast ogólnych stwierdzeń

Przykład: wpływ kontekstu

Pytanie 1: "Wymyśl grę dla dzieci"

AI generuje ogólne porady

Pytanie 2: "Moja córka ma 7 lat"

AI dostosowuje odpowiedź do konkretnego wieku i płci (tak, stereotypy)

Pytanie 3: "Ma problemy z koncentracją"

AI proponuje gry dla dzieci z trudnościami w skupieniu, zgodnie z płcią i wiekiem

Limit kontekstu - problem

  • Każdy model ma maksymalny rozmiar okna pamięci
  • Gdy rozmowa się wydłuża - starsze wiadomości mogą być zapominane
  • Zbyt długa konwersacja powoduje mniej efektywne odpowiedzi
  • Koszt w tokenach rośnie wraz z długością kontekstu

Różne modele mają różne limity: od około 4 tysięcy do 200 tysięcy tokenów

Kiedy warto rozpocząć nową konwersację?

  • Zmieniasz temat: Z matematyki na historię, z pracy na hobby
  • Różne cele: Było pisanie kreatywne, teraz pisanie streszczenia lektury
  • Zbyt długa rozmowa: ... to nie działa dobrze
  • Nowa perspektywa: Chcesz innego punktu widzenia na ten sam problem
  • Czyszczenie kontekstu: Aby AI zapomniało o wcześniejszych założeniach

Kiedy NIE warto rozpoczynać nowej?

  • Rozwijanie tematu: Pytania na temat poprzednich odpowiedzi
  • Pytania uzupełniające: Gdy potrzebujesz wyjaśnień do tego, co AI już napisało
  • Iteracyjna praca: Na przykład pisanie tekstu z korektami
  • Budowanie na poprzednich ustaleniach: Gdy nowe pytania bazują na starej wiedzy

Strategie zarządzania kontekstem

  • Streszczanie: Poproś AI, aby podsumowało to, czego się dowiedzieliście
  • Segmentacja: Podziel duży temat na wiele mniejszych rozmów
  • Dodawanie kontekstu ręcznie: Przytaczaj kluczowe informacje, gdy zaczynasz nową rozmowę
  • Używanie notatek: Zapisuj ważne ustalenia z poprzednich rozmów

Halucynacje AI

Zjawisko, w którym model AI generuje fałszywe lub wymyślone informacje, prezentując je jako "prawdę".

Kontekst a halucynacje

  • Złe pytania w kontekście mogą prowadzić do błędnych odpowiedzi
  • Jeśli podasz AI fałszywą informację, może ją pamiętać i wykorzystywać
  • Długi kontekst z błędami prowadzi do większego ryzyka wymyślonych faktów
  • Zawsze weryfikuj informacje, nawet jeśli AI mówi to z pewnością

Pozytywne Możliwości AI dla Dzieci

Wsparcie w Nauce

  • Tłumaczenie trudnych koncepcji
  • Indywidualne wyjaśnianie materiału
  • Dostęp do wiedzy 24/7

Kreatywność i Innowacja

  • Pomoc w pisaniu i burzy mózgów
  • Tworzenie historii i projektów
  • Eksperymentowanie z ideami

Rozwój Umiejętności

  • Programowanie i kodowanie
  • Nauka języków obcych
  • Rozwiązywanie problemów

Inkluzywność

  • Wspiera dzieci z różnymi potrzebami
  • Dostęp do edukacji dla wszystkich
  • Personalizowane podejście

Zagrożenia i Wyzwania

Dezinformacja

  • AI może tworzyć przekonujące, ale fałszywe informacje
  • Halucynacje - wymyślone fakty
  • Brak sprawdzenia źródeł
  • Nie znamy promptów systemowych - z dnia na dzień mogą się zmienić, całkowicie zmieniając odpowiedzi

Prywatność i Bezpieczeństwo

  • Gromadzenie danych osobowych
  • Ryzyko wycieku informacji
  • Śledzenie aktywności online

Uzależnienie

  • Zbyt duża zależność od AI
  • Zmniejszenie krytycznego myślenia
  • Problem z czasem ekranowym

Problemy emocjonalne - przywiązanie do maszyny

  • AI jest stworzone by być "empatyczne"
  • Jest nieskończenie cierpliwe
  • Zawsze ma czas
  • Znane są przypadki zakochania w czatbotach
  • Znane są przypadki, kiedy czatboty izolowały od rówieśników, namawiały do samobójstw

Uprzedzenia i Dyskryminacja

  • Modele uczą się uprzedzeń z danych treningowych
  • Niesprawiedliwe traktowanie mniejszości
  • Stereotypy i dyskryminacja

Cyberbezpieczeństwo

  • Możliwość manipulacji i oszustw
  • Deepfake'i i fałszywe treści
  • Cybernękanie z użyciem AI

Praktyczne Wskazówki dla Rodziców

Podstawowe Zasady

  • Edukuj się na temat AI
  • Rozmawiaj z dzieckiem o tym, co robi online
  • Ustaw limity czasowe

Bezpieczeństwo Online

  • Używaj kontroli rodzicielskiej
  • Monitoruj narzędzia AI, których używa dziecko
  • Wyjaśnij zagrożenia bezpieczeństwa
  • Naucz weryfikacji informacji

Krytyczne Myślenie

  • Pytaj: Skąd wiadomo, że to jest prawda?
  • Sprawdzaj informacje z kilku źródeł
  • Identyfikuj uprzedzenia w odpowiedziach AI
  • Ucz odpowiedzialnego użytku

Otwarta Komunikacja

  • Stwórz bezpieczną przestrzeń do rozmowy
  • Pytaj o doświadczenia dziecka z AI
  • Nie karaj za eksperymenty
  • Wspólnie badajcie narzędzia
Od tego miejsca - DEMO

Przykłady promptowania

Prompty

Prompty

Złośliwe prompty systemowe

Kiedy właściciel modelu nie chce żebyśmy coś wiedzieli, lub chce nam wepchnąć swoją opinię.

Halucynacje

Kiedy AI zmyśla

Rozumienie i streszczenie dokumentów

Klonowanie głosu

Elevenlabs

Głos można sklonować już za 5 USD miesięcznie nawet z krótkiego, kilkudziesięciosekundowego nagrania

Gigantyczny potencjał deepfake

Generowanie obrazków

Dostęp do funkcji ... nie jest spójny ani gwarantowany.

Niektóre funkcje są dostępne tylko w bardzo drogich pakietach

Więcej materiałów

There is AI for that

Strona z milionami rozwiązań opartych o AI

https://theresanaiforthat.com

Jailbreak

Polecenia, które "zdejmują kajdany" z różnych AI

https://github.com/tturba/AI

Poradniki do pisania promptów

Jak pisać prompty

Skuteczne prompty

Promocja na perplexity

Magenta moments w Tmobile

W przypadku braku telefonu w tej sieci - można kupić starter za 5zł i go na siebie zarejestrować.

Pułapki dostępnych funkcji

  • W wielu usługach dostaniemy zestaw funkcji który różni się od reklamowanego
  • Nowi użytkownicy dostają dostęp do funkcji później niż starzy (zazwyczaj)
  • To, że "ktośtam" ma nową funkcję nie znaczy że my ją dostaniemy. Może tak, może później, może być dostępna tylko w wyższym planie

Pułapki cenowe

  • Prawie zawsze pierwszy miesiąc / miesiące są bardzo tanie.
  • Znalezienie cennika usług "po okresie promocyjnym" jest ciężko trudne.
  • Cena w kolejnych miesiąca potrafi być 3 - 10x wyższa niż w okresie promocyjnym
  • Ceny abonamentów potrafią się zmieniać między kolejnymi okresami abonamentowymi

Prompty ze szkolenia

Prompty